Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçəngi

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçəngi nədir?

Boğazın (udlaq) hissələri

Nazofarenks karsinoma, burnunuzun arxasında və boğazınızın arxasının üst hissəsində yerləşən nazofarenksdə meydana gələn xərçəngdir.

Nazofarenks karsinoma ABŞ-da nadir görülür. Xüsusən Cənub-şərqi Asiya olmaq üzrə dünyanın digər hissələrində nazofarenks karsinoma çox daha artıq ortaya çıxır.

Nazofarenks karsinomanı erkən müəyyən etmək çətindir. Bu böyük ehtimal, nazofarenksin araşdırılması asan olmadığından və nazofarenks karsinoma əlamətlərinin digər daha çox  görülən vəziyyətlərin əlamətlərini təqlid etdiyinə görədir.

Nazofarenks karsinomanın müalicəsi ümumiyyətlə radiasiya terapiyası, kemoterapiya və ya ikisinin bir birləşməsindən ibarətdir. Öz vəziyyətinizə bağlı olaraq dəqiq müalicə metodunu müəyyən etmək üçün həkiminizlə birlikdə işləyə bilərsiniz.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin əlamətləri nələrdir?

İlkin mərhələlərində, nazofarenks karsinoma hər hansı bir simptoma səbəb olmaya bilər. Nazofarenks karsinomanın ola biləcək diqqət çəkən simptomları aşağıdakıları ehtiva edir:

Boynunda şişmiş bir limfa nodu səbəbiylə yaranan bir yumru

Tüpürcəkdə qan

Burundan qanlı axıntı

Burun tutulması

Eşitmə itkisi

Tez-tez qulaq infeksiyaları

Baş ağrıları

 Nə vaxt doktora görünmək lazımdır?

Erkən nazofarenks karsinoma əlamətləri hər zaman doktorunuzu görməyiniz üçün sizi hərəkətə keçirməz. Ancaq sizə normal gəlməyən qeyri-adi burun tutulması kimi orqanizminizdə fövqəladə və uzunmüddətli dəyişikliklər diqqətinizi çəkəndə, doktorunuzu görün.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin səbəbləri nələrdir?

Xərçəng, bir və ya daha çox genetik mutasiya nəticəsində normal hüceyrələrin nəzarətsiz böyüməsi, ətrafdakı nahiyələri zəbt etməsi və nəhayət bədənin digər bölgələrinə yayılması ilə (metastaz etməsi) başlayır. Nazofarenks karsinomalard bu proses burun boşluğunun səthini döşəyən skuamoz hüceyrələrdə başlayır.

Nasofarenks karsinomaya yol açan gen mutasiyalarına tam olaraq nəyin səbəb olduğu məlum olmamaqla birgə, bu xərçəng riskini artıran Epstein-Barr virusu kimi faktorlar təsvir olunmuşdur. Bununla yanaşı, bütün risk faktorlarına malik olan bəzi insanlarda heç vaxt xərçəng inkişaf etməzkən qabarıq bir risk faktoru olmayanlarda inkişafının səbəbi aydın deyildir.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin risk faktorları nələrdir?

Araşdırmaçılar nazofarenks karsinomaya tutulma riskini artıran aşağıdakı bəzi faktorları aşkar etmişlər:

Nazofarenks karsinoma kişilərdə qadınlara nisbətən daha tez-tez görünür.

Bu növ xərçəng Çin, Cənub-şərqi Asiya və Şimali Afrikadakı insanlara daha çox təsir edir. ABŞ-da, Asiyadan gələn miqrantlar Amerika təvəllüdlü Asiyalılara nisbətən daha çox nazofarenks karsinomaya tutulma riski daşıyır. Alyaskada yaşayan İnuitlər də daha yüksək nazofarenks xərçəngi riski daşımaqdadır.

Yaş. Nazofarenks xərçəngi hər yaşda yarana bilər, ancaq ən əhatəli olaraq 30 ilə 50 yaş arası yaşlardakı insanlarda diaqnoz qoyulmaqdadır.

Duzda marinadlaşdırılmış qidalar. Balıq və tərəvəz kimi duzda marinadlaşdırılmış qidaları bişirəndə buxardan çıxan kimyəvi maddələr burun boşluğuna girə bilər və nazofarenks karsinoma riskini artırar. Erkən yaşda bu kimyəvi maddələrə məruz qalmaq riski daha da artıra bilər.

Epstein Barr Virusu. Bu geniş yayılmış virus, əsasən soyuqdəymə bənzəri əlamətlər və simptomlar göstərir. Bəzən yoluxucu mononukleozlara səbəb ola bilər. Epstein-Barr virusu nazofarenks karsinoma kimi bəzi nadir xərçənglərlə də əlaqəlidir.

Ailə hekayəsi. Nazofarenks karsinomalı bir ailə üzvünə sahib olmaq xəstəliyə tutulma riskini artırır.

 Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçəngi ağırlaşmaları nələrdir?

Nazofarenks karsinoma ağırlaşmaları aşağıdakıları ehtiva edər:

– Böyüyüb yanındakı nahiyələri zəbt edən xərçəng. İrəliləmiş nazofarenks karsinoma; Boğaz, sümüklər və beyin kimi yaxın nahiyələri zəbt edə biləcək qədər böyüyərsə, ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

– Bədənin digər bölgələrinə yayılan xərçəng. Nazofarenks karsinoma tez-tez nazofarenksin irəlisinə yayılır (metastaz verir).

Nazofarenks karsinomalı çox insanın nahiyəyə məxsus metastazı var. Bu, ilkinlikdəki şişdən qaynaqlanan xərçəng hüceyrələrinin boyundakı limfa düyünləri kimi yaxın bölgələrə keçiş etməsi mənasına gəlir.

Orqanizmin digər nahiyələrinə yayılan xərçəng hüceyrələri (uzaq metastazlar) ən çox sümüklərə, ağciyərlərə və qaraciyərə gedir.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginə qarşı hansı tədbirlər görül bilər?

Nazofarenks karsinomaya mane olacaq qəti bir yol yoxdur. Bununla yanaşı, nazofarenks karsinoma riskindən narahat olursunuzsa, xəstəliklə əlaqədar vərdişlərdən uzaq durmağı fikirləşə bilərsiniz. Məsələn, yediyiniz duzda marinadlaşdırılmış ərzaqların miqdarını azaltmağı və ya bu qidalardan tamamilə imtina etməyi fikirləşə bilərsiniz.

Nazofarenks karsinoma yoxlama testləri

Amerika Birləşmiş Ştatlarında və xəstəliyin seyrək olduğu digər sahələrdə nazofarenks karsinoma üçün adi yoxlama aparılmır.

Ancaq, dünyada Çinin bəzi bölgələri kimi nazofarenks karsinomanın daha əhatəli yayıldığı bölgələrdə həkimlər, xəstəliyə tutulma riskinin yüksək olduğu hesab edilən insanlara yoxlama təklif edə bilər. Yoxlama Epstein-Barr virusunu aşkar edən qan analizlərini ehtiva edə bilər.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin diaqnozu necə edilir?

Nazofarenks karsinoma yoxlama təhlilləri

Nazofarenks karsinoma diaqnozunu qoymaq üçün istifadə edilən təhlillər və proseslər aşağıdakıları ehtiva edir:

Fiziki müayinə. Nazofaringeal karsinoma diaqnozu ümumiyyətlə adi bir müayinə ilə başlayır. Həkiminiz simptomlarla bağlı suallar verəcəkdir. Limfa düyünlərinizdəki şişkinliyi hiss etmək üçün boğazınıza basa bilər.

Nazofarenksinizin daxilini görmək üçün bir kameradan istifadə edərək aparılan müayinə. Nazofarenks karsinoma şübhəsi varsa, həkiminiz bir burun endoskopisi təklif edə bilər.

Bu təhlildə nazofarenksinizin daxilini və anormallıqları görmək üçün ucunda bir kamera olan nazik, elastik bir borudan istifadə edilir. Kamera, burun və ya boğazınızın arxasındakı, nazofarenksinizə gedən açıqlıqdan soxula bilər.

Nazal endoskopiya lokal keyitmə lazım gətirə bilər.

Şübhəli hüceyrənin bir nümunəsinin alınması təhlili. Həkiminiz xərçəng üçün təhlil ediləcək kiçik bir toxuma nümunəsi (biopsiya) almaq üçün endoskopiya və ya başqa bir alətdən də istifadə edə bilər.

 Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin yayılması necə müəyyən olunur?

Xərçəng diaqnozu təsdiqləndikdən sonra, həkiminiz xərçəngin mərhələsini müəyyənləşdirmək üçün görüntüləmə təhlilləri kimi digər təhlillər istəyər.

Görüntüləmə təhlilləri aşağıdakıları ehtiva edə bilər

Komputerli tomoqrafiya (BT)

MRG (Maqnetik Rezonans Görüntüləmə)

Pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET)

Rentgen (X-ray):

Həkiminiz xərçəng xəstəliyinizin dərəcəsini müəyyən etdikdən sonra, xərçəngin mərhələsini bildirən bir Rum rəqəmi təyin edilir. Nazofarenks xərçənginin mərhələləri I-dən IV-ə qədər dəyişir.

Mərhələ, digər bir neçə faktorla birgə müalicə planlarınızı və proqnozunuzu müəyyən etmək üçün istifadə edilir. Daha aşağı bir rəqəm xərçəngin kiçik və nazofarenks ilə məhdud olduğu mənasına gəlir. Daha yüksək bir rəqəm, xərçəngin nazofarenksin irəli, boyundakı limfa vəzilərinə və ya orqanizmin digər hissələrinə yayılmış olduğu mənasına gəlir.

Nazofarenks (Yuxarı Udlaq) xərçənginin müalicə variantları nələrdir?

Doktorunuz ilə; xərçəginizin mərhələsi, müalicə hədəfləriniz, ümumi sağlamlığınız və davamlılıq göstərə biləcəyiniz əks təsirlər kimi müxtəlif faktorlara əsaslanan bir müalicə planı üçün birgə işləyərsiniz.

Nazofaringeal karsinoma müalicəsi ümumiyyətlə radisiya terapiyası və ya radiasiya terapiyası və kemoterapiyanın bir bütövlüyü yoxdursa başlayar.

Radiasiya müalicəsi

Radiasiya müalicəsi xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün X şüaları və ya protonlar kimi qüvvətli enerji dəstlərindən istifadə edilir.

Nazofaringeal karsinoma üçün radioterapiya müalicəsi ümumiyyətlə eksternal şüa radioterapiya (EBRT) olaraq adlandırılan bir əməliyyatla həyata keçirilir. Bu əməliyyat əsnasında, bir masanın üzərinə qoyularsınız və böyük bir maşın radiasiya şüalarını xərçənginizi hədəfləyən dəqiq nöqtələrə istiqamətləndirərək ətrafınızda hərəkət edər.

Kiçik nazofarenks şişləri üçün radiasiya müalicəsi zəruri tək müalicə olabilər. Digər hallarda, radiasiya terapiyası kemoterapiya ilə birləşdirilə bilər.

Radiasiya terapiyası müvəqqəti dəridə qızartı, eşitmə itkisi və ağız quruluğunu əks etdirən əks təsir riski daşıyır.

Təkrarlayan nazofarienks karsonomada, bəzən bir başqa radiasiya terapiyası olan brakiterapiyadan (daxili radiasiya) istifadə edilir. Bu müalicə ilə radioaktiv toxumlar və ya tellər şişin daxilinə və ya çox yaxınlığına yerləşdirilib.

Xüsusilə kemoterapiya ilə birləşdirildikdə baş və boyuna tətbiq edilən radiasiya terapiyası tez-tez boyunda və ağızda ciddi yaralara səbəb olur. Bəzən bu yaralar yeməyi və ya içməyi çətinləşdirir. Bu olarsa, həkiminiz boğazınıza və ya mədənizə bir borucuq yerləşdirməyi təklif edə bilər. Ağzınız və boğazınız sağalana qədər qida və su bu borucuq vasitəsilə verilir.

 Kemoterapiya

Kemoterapiya, xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün kimyəvi maddələrdən istifadə edən bir müalicədir. Kemoterapiya dərmanları həb şəklində, damar yolu ilə və ya hər ikisi ilə verilə bilər. Kemoterapiya nasofarenks karsinomanı müalicə etmək üçün bu yolla istifadə edilə bilər:

  • Radyoterapiya ilə eyni anda kemoterapiya. İki müalicə birləşdirildikdə, kemoterapiya radiasiya müalicəsinin effektivliyini artırır. Bu birləşməya eyni vaxtlı müalicə və ya kemoradyoterapiya deyilir.

Bununla yanaşı, kemoterapiyanın əks təsirləri, radiasiya müalicəsinin əks təsirlərinə əlavə olunur və eyni vaxtlı müalicənin uyğunlaşması daha çətin olur.

Şüa terapiyasından sonra kemoterapiya. Həkiminiz radyoterapiyadn sonra və ya eyni vaxtlı müalicədən sonra kemoterapiya təklif edə bilər.

Kemoterapiya, original şişdən ayrılmış və başqa yerlərə yayılmış olanlar da daxil olmaq üzrə, bədəninizdəki qalan xərçəng hüceyrələrinə hücum etmək üçün istifadə edilir.

Əlavə kemoterapiyanın nazofarenks karsinomalı insanlarda həyatda qalmağı həqiqətən artırıb artırmdığına dair bəzi mübahisələr var. Eyni vaxtlı müalicədən sonra kemoterapiya tətbiq olunan bir çox şəxs əks təsirləri uyğunlaşdıra bilməz və müalicəni buraxmaq məcburiyyətində qalır.

  • Radiasiya müalicəsindən əvvəl kemoterapiya. Neoadjuvan kemoterapi, tək başına radyoterapiyadan əvvəl və ya müalicədən əvvəl verilən kemoterapiya müalicəsidir. Nazofarienks karsinomalı xəstələrdə neoadjuvan kemoterapiyanın həyatda qalma dərəcəsini artırıb artdıra bilməyəcəyini müəyyən etmək üçün daha çox araşdırma aparılması lazımdır.

Hansı kemoterapiya dərmanlarını nə qədər fasiləylə qəbul edəcəyiniz həkiminiz tərəfindən təyin olunacaqdır. Yaşayacağınız ehtimal olunan əks təsirlər hansı dərmanları qəbul etdiyinizdən asılı olacaqdır.

Cərrahiyyə Müdaxiləsi

Cərrahiyyə müdaxiləsi nazofarenks karsinomada bir müalicə olaraq çox tez-tez istifadə edilməz. Əməliyyat boyundakı xərçəngli limfa düyünlərini götürmək üçün istifadə edilə bilər.

Müəyyən hallarda, əməliyyat nazofarenksdən bir şişin götürülməsi üçün istifadə edilə bilər. Bu ümumiyyətlə cərrahların xərçəngli toxumnı götürmək üçün nahiyəyə çatmaq üzrə damağınızd bir kəsik edilməsini tələb edir.

Nömrənizi buraxın,
zəng edək!